Ný skýrsla Byggðastofnunar um tekjur einstaklinga eftir svæðum árin 2008–2024 leiðir í ljós að Suðurland hefur sýnt hvað mesta viðspyrnu og vöxt allra landshluta á undanförnum árum. Þrátt fyrir áskoranir í efnahagslífinu sker landshlutinn sig úr með mikilli aukningu heildaratvinnutekna, sem drifin er áfram af öflugu atvinnulífi og fólksfjölgun.
Mesti vöxturinn frá 2017
Þegar horft er til lengri tíma, eða frá árinu 2017 til 2024, hafa heildaratvinnutekjur á Suðurlandi aukist meira en í nokkrum öðrum landshlutum. Vöxturinn nemur um 33% á tímabilinu, en til samanburðar var vöxturinn 32% á Suðurnesjum og minni annars staðar.
Árið 2024 hélt Suðurland áfram að leiða vöxtinn á landsvísu. Heildaratvinnutekjur jukust um 2,1% milli ára á Suðurlandi, á sama tíma og vöxturinn var 1,5% á Suðurnesjum og samdráttur mældist á Austurlandi.
Samsetning tekna og áhrif ferðaþjónustu
Sérstaða atvinnulífs á Suðurlandi endurspeglast skýrt í tölunum. Rekstur gisti- og veitingastaða vegur þungt og stóð greinin fyrir 10% af heildaratvinnutekjum landshlutans árið 2024.
Athygli vekur að hlutdeild hefðbundinna atvinnutekna af heildartekjum íbúa (þegar lífeyrir, bætur og fjármagnstekjur eru taldar með) er lægri á Suðurlandi en víða annars staðar, eða 67%. Ástæðan virðist liggja í öðrum tekjuliðum. Árið 2023 var hlutdeild fjármagnstekna til dæmis hæst á Suðurlandi af öllum landshlutum, eða 15%, sem bendir til umsvifa í eignamyndun og viðskiptum á svæðinu.
Fólksfjölgun og tekjur á íbúa
Þótt heildartekjur svæðisins hafi vaxið hratt hefur fólksfjölgun verið mikil á sama tíma, eða 26% frá árinu 2017. Þessi hraða fjölgun hefur áhrif þegar tölurnar eru skoðaðar niður á einstaklinga. Líkt og í flestum öðrum landshlutum lækkuðu atvinnutekjur á hvern íbúa (að raunvirði) milli áranna 2023 og 2024. Kynjamunur atvinnutekna á launþega á Suðurlandi var 29,7% árið 2024, sem er hærra hlutfall en á höfuðborgarsvæðinu en lægra í mörgum öðrum landshlutum.
Vöxturinn færist út í dreifbýlið
Greining eftir tekjusvæðum sýnir áhugaverða þróun innan landshlutans árið 2024. Mest aukning heildaratvinnutekna var í uppsveitum Árnessýslu og Flóahreppi, eða 6,6%, og í Rangárvallasýslu nam vöxturinn 4,4%. Til samanburðar jukust tekjurnar um 3,9% í Árborg. Þetta gefur vísbendingar um að vaxtarbroddurinn sé ekki eingöngu bundinn við stærstu þéttbýliskjarnana heldur sé einnig mikill kraftur í dreifbýlinu og þeim svæðum þar sem ferðaþjónusta er ríkjandi.
Hvar er landbúnaðurinn?
Í þessu samhengi er þó rétt að hafa ákveðinn fyrirvara varðandi tölfræði landbúnaðarins. Gögnin í skýrslunni byggja á staðgreiðslugögnum og ná því ekki yfir rekstur einyrkja sem eru með rekstur á eigin kennitölu. Þetta kemur niður á mælingum á umfangi landbúnaðar þar sem stór hluti bænda rekur bú sín sem einyrkjar. Tekjur þeirra skila sér í gegnum skattframtöl en eru þar ekki sundurliðaðar eftir atvinnugreinum, sem þýðir að raunverulegt vægi landbúnaðar á Suðurlandi er vanmetið í þessum tilteknu gögnum. Nálgast má skýrsluna hér: https://www.byggdastofnun.is/static/files/Skyrslur/Atvinnutekjur/tekjur_2008-2024.pdf
