Suðurland í fararbroddi í uppbyggingu íbúða: Ölfus trónir á toppnum á landsvísu

Ný skýrsla Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar (HMS) sýnir að þrátt fyrir nokkurn samdrátt í byggingariðnaði á landsvísu, er uppbygging íbúðarhúsnæðis á Suðurlandi gríðarlega sterk sé miðað við höfðatölu. Sveitarfélagið Ölfus er þar í algerum sérflokki á landsvísu. Á sama tíma fylgja þessum mikla vexti nýjar áskoranir, en uppsöfnun hefur orðið á fullbúnum íbúðum sem bíða þess að verða teknar í notkun í stærstu sveitarfélögum landshlutans.

Skýrsla HMS frá því í september 2026 varpar ljósi á kólnun á byggingarmarkaði á Íslandi, þar sem íbúðum í byggingu fækkaði um 11% á milli mars og september, og nýjar framkvæmdir hafa ekki verið færri síðan talningar hófust árið 2021. Á Suðurlandi er staðan hins vegar um margt sérstök, þar sem krafturinn í framkvæmdum undanfarin misseri skilar sér í góðri stöðu nokkurra sunnlenskra sveitarfélaga þegar kemur að hlutfallslegri stækkun íbúðastofnsins.

Hlutfallslega mesta uppbyggingin á Íslandi er á Suðurlandi

Þegar litið er til fjölda íbúða í byggingu, borið saman við fjölda fullbúinna íbúða sem fyrir eru í sveitarfélaginu, raða sveitarfélög á Suðurlandi á topplista HMS. Sveitarfélagið Ölfus er með hæsta hlutfall allra sveitarfélaga á landinu, en þar nema íbúðir í byggingu 15,2% af heildarfjölda fullbúinna íbúða.

Önnur sunnlensk sveitarfélög fylgja fast á hæla þeirra og sýna þann mikla metnað og framsýni sem ríkir á svæðinu. Þar má nefna Skeiða- og Gnúpverjahrepp (10,2%), Hveragerðisbæ (9,3%), Grímsnes- og Grafningshrepp (9,1%) og Hrunamannahrepp (8,2%).

Uppsöfnun kallar á samtal og rýni

Með hröðum vexti og breyttum markaðsaðstæðum fylgja óhjákvæmilega vaxtaverkir. Á landsvísu hefur fullbúnum íbúðum, sem ekki hafa verið teknar í notkun, fjölgað um 85% á einu ári. Þessi staða endurspeglast einnig á Suðurlandi.

Sveitarfélagið Árborg er þar umfangsmest á svæðinu. Þar eru 365 íbúðir í byggingarferli, en af þeim eru 194 á svokölluðu framvindustigi 7 (fullbúnar en ónotaðar). Alls hafa 99 íbúðir í Árborg staðið í þessari stöðu í ár eða lengur, sem er næstmesti fjöldi á landinu á eftir Hafnarfirði. Uppsöfnun hefur einnig orðið í Hveragerði (20 íbúðir tómar í ár eða lengur) og Ölfusi (16 íbúðir).

Heildarstaða framkvæmda í sveitarfélögum á Suðurlandi (engar upplýsingar eru í skýrslunni um Ásahrepp):

• Sveitarfélagið Árborg: 365 íbúðir í byggingu (194 fullbúnar).
• Sveitarfélagið Ölfus: 274 íbúðir í byggingu (117 fullbúnar).
• Hveragerðisbær: 180 íbúðir í byggingu (47 fullbúnar).
• Rangárþing eystra 49 íbúðir í byggingu (3 fullbúnar).
• Rangárþing ytra: 49 íbúðir í byggingu (engin fullbúin).
• Vestmannaeyjar: 46 íbúðir í byggingu (20 fullbúnar).
• Hrunamannahreppur: 35 íbúðir í byggingu (7 fullbúnar).
• Skeiða- og Gnúpverjahreppur: 28 íbúðir í byggingu (engin fullbúin).
• Mýrdalshreppur: 24 íbúðir í byggingu (engin fullbúin)..
• Grímsnes- og Grafningshreppur: 22 íbúðir í byggingu (engin fullbúin).
• Flóahreppur: 16 íbúðir í byggingu (engin fullbúin).
• Bláskógabyggð: 16 íbúðir í byggingu (3 fullbúnar).
• Sveitarfélagið Hornafjörður: 49 íbúðir í byggingu (8 fullbúnar).
• Skaftárhreppur: 1 íbúð í byggingu (engin fullbúin).

Mikill vilji til uppbyggingar á Suðurlandi

Þótt tímabundin uppsöfnun á húsnæðismarkaði sé vissulega áskorun sem þarf að taka alvarlega, staðfesta tölurnar fyrst og fremst þann mikla vilja til uppbyggingar og fjárfestingar sem er á Suðurlandi. SASS mun áfram vinna þétt með aðildarsveitarfélögum sínum í hagsmunagæslu og stefnumótun til að tryggja að grunninnviðir svæðisins haldi í við þennan mikla vöxt og styðji við sjálfbæra byggðaþróun til framtíðar.